روش‎ها‎ی مختلف پیش‌بینی تقاضای محصول در طرح توجیهی برای آینده

1- روش تداوم روند گذشته
اگر تصوير کنيد که روند تغيير پارامتر مورد نظر در آينده، به روند سال‌هاي قبل شباهت دارد، بايد رشد متوسط سال‌هاي گذشته، جهت پيش‌بيني ميزان پارامتر استفاده‎ شود. اين روش به دليل سهولت و راحتي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. ضمن اينکه در برخي موارد، استنادِ صرف به روند سال‌هاي قبل، گمراه کننده است. چرا که تغييرات و تحولات تکنولوژيکي، فرهنگي و سليقه‌اي و تحولات جمعيتي در روند تغيير پارامتر تاثيرگذار مي‌باشد.
2- روش مصرف سرانه
روش مصرف سرانه در طرح توجيهي با هدف پيش‌بيني تقاضاي محصول در سال‌هاي آينده کاربرد دارد. در اين روش مي‌توان به راحتي متوسط نرخ رشد مصرف سرانه در سال‌هاي گذشته را برآورد کرد. پيش‌بيني تقاضا با توجه به متوسط نرخ رشد سرانه و نرخ رشد جمعيت صورت مي‌گيرد.
3- روش ضريب مصرف
روش ضريب مصرف، پيش‌بيني تقاضا براي کالاهاي واسطه‌اي است که به منظور توليد ساير محصولات مورد استفاده قرار مي‌گيرند. به گونه‌اي که با در اختيار داشتن ضريب مصرف محصول و پيش‌بيني توليد يک کالا، مي‌توان ميزان تقاضاي محصول مورد بررسي طرح توجيهي را پيش بيني کرد. روش ضريب مصرف که با تعيين ضريب مصرف محصول و پيش‌بيني توليد کالاي مصرف‌کننده در سال‌هاي آينده همراه است، روش مناسبي براي افزايش راندمان شرکت‌ها به شمار مي‌رود.
4- فرايند مارکو
در روش مارکو از نظرسنجي، براي کالاهاي جديد يا نوع خاصي از کالاهاي موجود که نيازمند بررسي رفتار مصرف‌کنندگان محصول طرح توجيهي اعم از افراد يا گروه‌هاي درآمدي و يا صنايع مصرف‌کننده محصول واسطه‌اي است، استفاده مي شود. از طريق اين روش مي‌توان از پرسشنامه، مطالعه ميداني و يا مصاحبه و نظر‌سنجي پيرامون تقاضاي کالا استفاده کرد.
5- روش روند متغير
روش روند متغير با هدف روند تغييرات مصرف يک کالاي معين برحسب مورد انجام مي‌شود که در ارتباط با تغيير درآمد ملي مي‌باشد و ممکن است هر يک از اجزاي تشکيل‌دهنده آن از قبيل سرمايه‌گذاري ملي، مصرف ملي، اعتبارات خاص برنامه‌اي و بودجه خانوار را بررسي کند. اين روش به دليل تحول شرايط اقتصادي و اجتماعي و همچنين تحول الگوهاي مصرفي ناشي از آنها، کاربرد دارد و در نگارش طرح توجيهي جهت بررسي ارتباط و مقايسه بين روند مصرف محصول، رابطه همبستگي را نشان مي‌دهد. در يک تناسب ساده، ميزان روند تغييرات مصرف کالا و روند تغيير فاکتورهاي انتخابي در دوره گذشته مبرهن و واضح است. بنابراين ميزان روند تغييرات مصرف کالا در آينده به راحتي قابل محاسبه است. نتيجه حاصل نيز براي پيش‌بيني ميزان تقاضاي محصول در آينده کاربرد دارد.
پس از مشخص شدن ميزان عرضه محصول طرح توجيهي که برابر با توليد به اضافه واردات مي‌باشد، بررسي آمار و ارقام مربوط به شرکت‌ها و يا جمعيت مصرف کننده محصول مورد نظر ضرورت پيدا مي‌کند چرا که با مقايسه ميزان عرضه و تقاضاي محصول، مي‌توان ميزان بازار مصرف محصول توليدي را مشخص‎ کرد و در صورتي که بازار داخل اشباع شده باشد، به معناي تعداد زياد شرکت‎ها‎ي مشابه و يا عدم وجود بازار مصرف داخلي است. در صورتي که بازار با اشباء يا رقباي بين‌المللي متعدد روبرو شود، براي حل اين مشکل مي‌توان محصول باکيفيت بسيار بالا توليد و سپس آن را با قيمت پايين عرضه کرد. همچنين انجام فعاليت‎ها‎ي بازرگاني و تبليغاتي نيز بايد در سطح وسيعي انجام شود.

• توجيه پذيري فني
توجيه پذيري فني طرح توجيهي نيز يکي ديگر از اصطلاحات رايج در اين حوزه است. طرح امکان‌ سنجي از لحاظ امکان اجراي آن در بخش توجيه‌پذيري فنيِ گزارش توجيهي، مورد بررسي قرار مي گيرد. در اين امکان‌سنجي ابتدا بررسي‌هاي لازم در زمينه چگونگي اجراي طرح، با نام «فاز 1 طراحي انجام گرفته» ارائه مي‌شود. طراحي فاز 1 اطلاعات کلي دارد و دربرگيرنده اطلاعات بسيار ريز از قبيل مشخصات زمين محل اجراي طرح، نحوه اجراي عمليات ساختماني، دانش فني پروژه، ظرفيت، دستگاه‌ها و تجهيزات مورد نياز براي توليد، محوطه‌سازي و راه‌سازي، تأسيسات و ساير مواردي مي‌باشد که در آن هزينه‌هاي ثابت سرمايه‌گذاري مد نظر قرار مي‌گيرد.
در اين بخش از گزارش توجيهي، کليه اطلاعات فني اجراي طرح توجيهي، در مراحل احداث و بهره‌برداري کسب مي‌شود و اطلاعات مربوط به هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري که شامل هزينه‌هاي ثابت سرمايه‌گذاري، هزينه‌هاي قبل از بهره‌برداري و سرمايه در گردش است، به همراه مدارک مستند در بانک بررسي مي‌شوند. هزينه‌هاي ساليانه توليد همچون هزينه‎ها‎يي که براي تأمين مواد اوليه، سوخت، نيروي انساني، استهلاک، هزينه‌هاي تأمين مالي، هزينه‌هاي اداري و خدماتي، زمان‌بندي، نحوه اجراي طرح و ... صرف مي‌شود نيز در اين بخش مورد بررسي قرار مي‌گيرند.

• آناليز مالي
طرح توجيهي با هدف کسب سود و منفعت اجرا مي‌شود و به همين دليل دست‌يابي به شاخص و معيار مناسب به منظور تعيين سوددهي و يا عدم سوددهي طرح‌ها بوده است که در طي سال‎ها‎ي گذشته، کارشناسان و اقتصاددانان بزرگ مجموعه‎اي از شاخص‌هاي مالي و اقتصادي را تعريف و استفاده کرده‌اند. آناليز مالي در طرح امکان سنجي در گزارشات توجيهي نيز با هدف کسب شاخص‌هاي مالي و اقتصادي صورت مي‌گيرد که نهايتا به تصميم‌گيري صحيح‎ مي‌انجامد.
يک نکته اساسي در تجزيه و تحليل مالي، استفاده از هزينه‌هاي توليد، درآمد ساليانه پيش‌بيني شده براي طرح و ساير مباني، هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري، مفروضات مورد نياز براي انجام محاسبات، صورت گردش وجوه نقد، صورت حساب سود (زيان) و ترازنامه پيش‌بيني شده مي‌باشد. براي آزمون مطلوبيت يک طرح‎ امکان سنجي، دو روش مناسب است که شباهت زيادي از نظر ابزارهاي بکار گرفته شده براي انجام با يکديگر دارند و البته در رويکرد و نگرش آنها تفاوت‌هايي نيز وجود دارد. اين دو روش عبارتند از:
1- تحليل اقتصادي: ارزيابي اقتصادي با جريان‌هاي هزينه و فايده اجتماعي سر و کار دارد.
2- تحليل مالي: ارزيابي مالي با جريان‌هاي هزينه و سود از ديدگاه سرمايه‎گذار در ارتباط است.
در هر حال، در نتيجه تحليل‌ها يا آزمون‌هاي اقتصادي نسبت به تحليل مالي، بعد وسيع‌تري از هزينه‌ها و سود و منفعت در نظر گرفته مي‌شود. به اين معنا که در زمان سرمايه‌گذاري، توجه سرمايه‌گذار به سمت منفعت مالي و ثبات منفعت است اما جامعه يا دولت به هدف‎ها‎يي از قبيل افزايش درآمد ملي، اشتغالزايي، ريشه کني فقر و فايده‎ها‎ي معطوف به يک جامعه نظر دارند. در نتيجه اين امر، اهداف دو آزمون نيز از يکديگر متمايز مي‌شود. به همين دليل در صورتي که هدف ارزيابي ميزان سود طرح براي جامعه و از ديدگاه ملي و در سطح کلان مد نظر باشد، از قبيل طرح هاي ملي، روش ارزيابي اقتصادي استفاده مي‌شود.
منبع: سپينود